Svjetska zdravstvena organizacija (SZO, na engleskom WHO) specijalizirana je agencija Ujedinjenih nacija za zdravlje. Njen ustav stupio je na snagu 7. aprila 1948. godine, pa se taj datum obilježava kao Svjetski dan zdravlja. Sjedište joj je u Ženevi, a rad je organizovan i kroz šest regionalnih ureda te urede u pojedinim državama.
Čime se organizacija bavi
- Standardi i smjernice. Izrađuje preporuke za liječenje i prevenciju bolesti, kvalitet vode i zraka, sigurnost hrane i lijekova. Vodi i Međunarodnu klasifikaciju bolesti, po kojoj zdravstveni sistemi širom svijeta šifriraju dijagnoze.
- Praćenje i upozoravanje. Prikuplja podatke o izbijanju zaraznih bolesti i obavještava države o rizicima.
- Koordinacija u kriznim situacijama. Usklađuje međunarodni odgovor na epidemije i pomaže državama sa slabijim zdravstvenim sistemima.
- Dugoročni programi. Podržava kampanje vakcinacije, suzbijanje malarije, tuberkuloze i HIV-a te borbu protiv nezaraznih bolesti.
- Statistika i istraživanja. Objavljuje uporedive podatke o zdravlju stanovništva i potiče naučnu saradnju.
Među rezultatima koji se najčešće navode jeste iskorjenjivanje velikih boginja, koje je organizacija proglasila 1980. godine nakon višegodišnje svjetske kampanje vakcinacije.
Kako se odlučuje i ko plaća
Najviše tijelo je Svjetska zdravstvena skupština, na kojoj se jednom godišnje sastaju delegacije svih članica. Ona utvrđuje politiku, usvaja budžet i bira generalnog direktora na mandat od pet godina. Između zasjedanja odluke priprema i provodi Izvršni odbor, sastavljen od stručnjaka koje imenuju članice.
Budžet se puni iz dva izvora. Prvi su obavezni doprinosi članica, čija visina zavisi od ekonomske snage države. Drugi, znatno veći dio čine dobrovoljni prilozi država, fondacija i drugih donatora, koji su često namijenjeni tačno određenim programima. Zbog takve strukture finansiranja organizacija ima ograničenu slobodu u raspoređivanju sredstava, o čemu se među članicama godinama raspravlja.
Šta znači proglašenje zdravstvene prijetnje
Međunarodni zdravstveni propisi, pravno obavezujući dokument koji su prihvatile članice, obavezuju države da prijave događaje koji mogu ugroziti zdravlje i izvan njihovih granica. Na osnovu tih propisa generalni direktor, nakon savjetovanja sa stručnim odborom, može proglasiti javnozdravstvenu prijetnju od međunarodnog značaja. To je najviši stepen upozorenja, uz koji se državama izdaju privremene preporuke.
Koliku moć organizacija zaista ima
SZO ne može državi nametnuti zatvaranje granica, karantin ili obaveznu vakcinaciju. Njene smjernice su preporuke, a odluke o zdravstvenim mjerama donose nacionalne vlasti. Organizacija nema inspektore koji bi bez pristanka države ulazili na njenu teritoriju, niti mehanizam kažnjavanja za one koji ne poštuju propise. Njen uticaj počiva na stručnom autoritetu i spremnosti država na saradnju.
Organizacija ima više od 190 članica, među kojima je i Bosna i Hercegovina. Ustav SZO-a ne sadrži odredbu o istupanju, ali su pojedine države u različitim periodima najavljivale ili provodile povlačenje, pa se broj članica može mijenjati. Aktuelan spisak dostupan je na zvaničnoj stranici organizacije.
