Fiskalizacija je sistem kojim porezna uprava prati promet ostvaren u prodaji robe i usluga, prije svega onoj koja se naplaćuje gotovinom ili karticom. Trgovac, ugostitelj ili zanatlija svaki promet mora evidentirati preko fiskalnog uređaja ili odgovarajućeg programskog rješenja i kupcu izdati račun. Podaci o tom prometu postaju dostupni poreznoj upravi.
Zašto se uvodi
Bez pouzdanog zapisa o prometu porezna uprava mora vjerovati onome što obveznik sam prijavi. Fiskalizacija taj prostor sužava:
- svaki izdati račun ostaje zabilježen i ne može se naknadno brisati bez traga,
- prijavljeni prihod može se uporediti s evidentiranim prometom,
- inspekcije se mogu usmjeriti na obveznike kod kojih podaci odstupaju od uobičajenih,
- obveznici koji uredno prijavljuju promet zaštićeni su od nelojalne konkurencije.
Sistem ima smisla samo ako se račun zaista izda. Zato propisi obavezuju prodavača da račun izda bez obzira na to traži li ga kupac.
Dva entiteta, dva sistema
Fiskalizacija je u nadležnosti entiteta, pa pravila nisu ista u cijeloj zemlji.
U Federaciji BiH sistem je dugo počivao na Zakonu o fiskalnim sistemima i na fiskalnim uređajima s terminalom koji podatke o prometu prenosi Poreznoj upravi. U Službenim novinama Federacije BiH objavljen je 2026. godine novi Zakon o fiskalizaciji transakcija, koji predviđa softverski model, elektronske račune i dostavljanje podataka poreznoj upravi u trenutku izdavanja računa. Rokove u kojima pojedine grupe obveznika prelaze na novi sistem određuju sam zakon i propisi doneseni na osnovu njega.
U Republici Srpskoj na snazi je Zakon o fiskalizaciji, kojim je uveden novi sistem s provjerom računa u realnom vremenu. Račun nosi oznake po kojima kupac može provjeriti da li je evidentiran kod Poreske uprave.
Oba entiteta, dakle, idu u istom smjeru: od uređaja koji podatke čuvaju i povremeno šalju, prema rješenjima koja svaki račun prijavljuju odmah.
Šta to znači za obveznike i kupce
Obveznik mora prije početka rada pribaviti odobreno fiskalno rješenje, prijaviti ga poreznoj upravi i redovno ga održavati. Propisi određuju i koje su djelatnosti izuzete od obaveze, a popis izuzetaka razlikuje se između entiteta i mijenja se podzakonskim aktima.
Za neizdavanje računa predviđene su novčane kazne, a u težim slučajevima i privremena zabrana rada. Budući da se pravila i rokovi mijenjaju, obveznici trebaju pratiti uputstva Porezne uprave Federacije BiH, odnosno Poreske uprave Republike Srpske, kako bi znali šta važi za njihovu djelatnost.
Kupcu fiskalni račun služi kao dokaz kupovine pri reklamaciji i ostvarivanju garancije. Uzimanjem računa kupac ujedno doprinosi tome da promet bude prijavljen i da se na njega plati porez.
