Na južnim obroncima Bjelašnice, na samom rubu kanjona Rakitnice, stoji skupina kamenih kuća sa strmim krovovima. To je Lukomir, selo koje se najčešće navodi kao najviše i najizolovanije naselje u Bosni i Hercegovini. Od Sarajeva je udaljeno pedesetak kilometara, ali se čini kao da pripada drugom vremenu.
Selo iznad kanjona
Lukomir se nalazi na oko 1.495 metara nadmorske visine i administrativno pripada općini Konjic. Kuće su građene od kamena, a krovovi su tradicionalno pokrivani drvenom šindrom, strmi da bi se s njih lakše skidao snijeg. Na dijelu kuća šindru je s vremenom zamijenio lim.
Nekoliko koraka od posljednjih kuća teren se naglo obrušava prema Rakitnici, rijeci koja je između Bjelašnice i Visočice usjekla dubok i teško prohodan kanjon. S ruba sela pruža se jedan od najupečatljivijih vidika na bosanskohercegovačkim planinama.
Stećci kao svjedoci starosti
Koliko je selo staro, ne može se precizno reći. Na njegovom rubu nalazi se nekropola sa stećcima, srednjovjekovnim nadgrobnim spomenicima koji se datiraju u 14. i 15. stoljeće. Oni pokazuju da je ovaj kraj bio naseljen prije više stotina godina.
Prema predanju, današnje selo razvilo se iz stočarskih katuna, ljetnih staništa na koja su čobani iz nižih krajeva izgonili stada. Tu priču treba uzeti kao usmenu tradiciju, jer pisanih izvora o počecima naselja ima malo.
Život po mjeri planine
Osnova života u Lukomiru oduvijek je bilo stočarstvo, prije svega ovčarstvo. Uz njega su vezani i proizvodi po kojima je selo poznato:
- vunene čarape i priglavci pleteni ručno, s tradicionalnim šarama,
- sir i drugi mliječni proizvodi,
- pite i hljeb pečeni pod sačem, koje domaćini nude posjetiocima.
Zime su na ovoj visini duge, a snijeg selo može mjesecima odsjeći od ostatka svijeta. Zbog toga većina stanovnika zimu provodi u nižim mjestima, a u selo se vraća u proljeće. Lukomir je tako danas više sezonsko nego stalno naselje, pa oznaku "najviše naseljeno selo" treba razumjeti uz tu napomenu.
Kako se stiže
Do sela vodi makadamski put preko Bjelašnice, prohodan uglavnom od kasnog proljeća do jeseni. Mnogi posjetioci dolaze pješice, obilježenim stazama iz susjednog sela Umoljani, ili u organizovanim turama s vodičem.
Lukomir nije muzej na otvorenom, nego mjesto u kojem ljudi žive i rade. Prije fotografisanja ljudi i kuća pristojno je pitati, a kupovina domaćih proizvoda najjednostavniji je način da se podrži opstanak sela.
