Krajem pedesetih godina prošlog vijeka u Francuskoj se pojavila grupa mladih autora koji su film snimali drugačije od svojih prethodnika: brže, jeftinije, slobodnije i s mnogo ličnog pečata. Novinari su pojavu nazvali novim valom, a naziv se zadržao kao oznaka za jedan od najuticajnijih pokreta u historiji kinematografije.
Od pisanja o filmu do režije
Jezgro pokreta činili su kritičari okupljeni oko časopisa Cahiers du cinéma, pokrenutog 1951. godine, među čijim je osnivačima bio teoretičar André Bazin. François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, Éric Rohmer i Jacques Rivette godinama su pisali o filmovima prije nego što su ih počeli snimati.
U svojim tekstovima zalagali su se za ideju da je reditelj autor filma, onako kako je pisac autor romana. Odbacivali su tadašnji francuski film, koji su smatrali previše književnim i ukočenim, a divili se holivudskim rediteljima u čijim su žanrovskim filmovima prepoznavali lični stil.
Nova pravila snimanja
Lakše kamere i osjetljivija filmska traka omogućile su snimanje izvan studija, s malom ekipom i malim budžetom. Iz toga je proizašao prepoznatljiv stil:
- snimanje na ulicama i u stvarnim stanovima,
- kamera iz ruke i prirodno svjetlo,
- skokoviti rezovi koji namjerno narušavaju glatku montažu,
- improvizovani dijalozi i mladi, dotad nepoznati glumci,
- poigravanje s gledaocem, uključujući obraćanje kameri,
- priče o mladim ljudima, ljubavi i dokolici umjesto velikih historijskih tema.
Naslovi za početak
Pokret se najlakše upoznaje kroz nekoliko ključnih filmova:
- „Lijepi Serge“ (1958), Claude Chabrol, često navođen kao prvi film novog vala,
- „400 udaraca“ (1959), François Truffaut, priča o zapuštenom pariškom dječaku,
- „Hirošimo, ljubavi moja“ (1959), Alain Resnais, film o sjećanju i ljubavi,
- „Do posljednjeg daha“ (1960), Jean-Luc Godard, kriminalistička priča ispričana protiv svih pravila,
- „Cléo od 5 do 7“ (1962), Agnès Varda, dva sata u životu jedne pjevačice.
Resnais i Varda pripadali su nešto drugačijem krugu autora, bližem književnosti i dokumentarnom filmu, ali se njihova djela redovno ubrajaju u isti talas obnove.
Zašto je i danas važan
Zamah pokreta trajao je do sredine šezdesetih godina, nakon čega su autori nastavili vrlo različitim putevima. Ono što su uveli postalo je, međutim, dio uobičajenog filmskog jezika. Skokoviti rez, snimanje iz ruke i slobodno miješanje žanrova danas se sreću u spotovima, serijama i reklamama.
Još je važnija bila poruka da film mogu snimati i ljudi izvan velikih studija, ako imaju ideju i malo opreme. Na nju su se pozivali američki reditelji sedamdesetih, nezavisni autori devedesetih i brojne nacionalne kinematografije, uključujući autore jugoslavenskog filma šezdesetih godina.
Gledalac koji tek počinje najbolje će uraditi ako krene od „400 udaraca“. Film je pristupačan i dirljiv, a istovremeno pokazuje gotovo sve što je novi val donio.
