James Webb se često opisuje kao nasljednik Hubblea, ali to poređenje zavarava. Dva svemirska teleskopa građena su za različite zadatke, gledaju različite vrste svjetlosti i rade na sasvim različitim mjestima. Razumjeti te razlike znači razumjeti i zašto njihove slike istog objekta izgledaju drugačije.
Zašto teleskopi uopće idu u svemir
Zemljina atmosfera titra i zamućuje sliku, a uz to upija veliki dio ultraljubičastog i infracrvenog zračenja. Teleskop iznad atmosfere vidi oštrije i u dijelovima spektra koji do tla ne stižu. To je razlog zbog kojeg se isplati slati u svemir instrumente koji su po veličini ogledala manji od najvećih teleskopa na Zemlji.
Osnovne razlike
- Lansiranje. Hubble je lansiran u aprilu 1990. godine, a James Webb u decembru 2021.
- Ogledalo. Hubbleovo glavno ogledalo ima prečnik 2,4 metra i izrađeno je iz jednog komada. Webbovo ima 6,5 metara i sastavljeno je od 18 šestougaonih segmenata od berilija, presvučenih tankim slojem zlata.
- Svjetlost. Hubble posmatra ultraljubičastu, vidljivu i bliski dio infracrvene svjetlosti. Webb je namijenjen infracrvenom području.
- Položaj. Hubble kruži oko Zemlje na visini od oko 500 kilometara. Webb se nalazi oko 1,5 miliona kilometara od Zemlje, u području poznatom kao Lagrangeova tačka L2.
- Održavanje. Hubble su astronauti popravljali i nadograđivali u pet misija svemirskog šatla. Webb je predaleko i nije predviđen za servisiranje.
Hubble je zajednički projekat američke agencije NASA i Evropske svemirske agencije, a u izgradnji Webba učestvovala je i Kanadska svemirska agencija.
Zašto je infracrvena svjetlost važna
Svemir se širi, pa se svjetlost koja do nas putuje milijardama godina „rasteže“ prema većim talasnim dužinama. Svjetlost prvih galaksija, koja je krenula kao vidljiva i ultraljubičasta, do nas stiže kao infracrvena. Zato je za posmatranje najranijeg svemira potreban infracrveni teleskop s velikim ogledalom.
Infracrveno zračenje prolazi i kroz oblake prašine koji vidljivu svjetlost zaustavljaju. Webb tako može zaviriti u područja u kojima nastaju zvijezde i planete, a koristi se i za proučavanje atmosfera planeta izvan Sunčevog sistema.
Cijena takvog pogleda je hladnoća. Svako toplo tijelo zrači infracrveno, pa bi teleskop vlastitom toplotom zaslijepio svoje instrumente. Webb zato ima petoslojni štit veličine teniskog terena koji ga zaklanja od Sunca, Zemlje i Mjeseca, a instrumenti rade na temperaturama nižim od 220 stepeni ispod nule.
Dopuna, a ne zamjena
Hubble je na početku imao grešku u obliku ogledala, pa su prve slike bile mutne. Ispravljena je 1993. godine, u prvoj servisnoj misiji, i od tada je teleskop dao neke od najpoznatijih snimaka u historiji astronomije. Njegova mjerenja pomogla su i da se preciznije odredi brzina širenja svemira.
Budući da Webb ne vidi ultraljubičasto zračenje ni veći dio vidljivog spektra, Hubble i dalje ima posao koji drugi instrument ne može preuzeti. Astronomi često isti objekat snimaju s oba teleskopa: jedan pokazuje zvijezde i užareni gas, a drugi hladnu prašinu i ono što se krije iza nje.
