Postoji ulica na Baščaršiji koju je lakše pronaći sluhom nego po tabli s imenom. Ritmično kuckanje čekića po bakru vodi posjetioca u Kazandžiluk, sokak u kojem se stoljećima izrađuje i prodaje posuđe od bakra.
Zanat star koliko i čaršija
Sarajevo je kao grad zasnovano šezdesetih godina 15. stoljeća, vakufom Isa-bega Ishakovića, a oko trgovačkog jezgra ubrzo se razvijaju zanati. Kazandžije, majstori koji obrađuju bakar, izričito se spominju u osmanskom popisu iz prve polovine 16. stoljeća. Otprilike sredinom istog stoljeća dobili su i vlastitu čaršiju.
Ta čaršija nekada je bila veća od današnje ulice i obuhvatala je i susjedne sokake, Luledžinu i dio Oprknja. Kao i drugi zanati, kazandžije su bili organizovani u esnaf, udruženje koje je propisivalo pravila rada, kvalitet robe i put od šegrta preko kalfe do majstora.
Majstori i podjela posla
Unutar zanata postojale su uže specijalnosti. Stari izvori bilježe nekoliko vrsta majstora:
- ibrikčije, koji su pravili ibrike i drugo posuđe za vodu,
- fenjerdžije, izrađivače fenjera i svjetiljki,
- tasare, majstore za tasove vaga,
- kalajdžije, koji su bakreno posuđe iznutra prevlačili kalajem da bi bilo sigurno za hranu.
Bez kalajdžije nijedno bakreno posuđe nije moglo u kuhinju, pa su ta dva zanata uvijek išla zajedno.
Šta se pravi od bakra
Asortiman se stoljećima malo mijenjao. Najpoznatiji predmet je džezva, bez koje se bosanska kafa ne može zamisliti, a uz nju idu fildžani u bakrenim zarfovima, šećerluk i tabla, odnosno poslužavnik. Tu su i ibrici, đugumi za vodu, sahani s poklopcem, tepsije i demirlije, velike okrugle sinije na kojima se služilo jelo.
Predmet nastaje iz bakrenog lima koji se kroji, savija i iskucava čekićem na nakovnju, a potom ukrašava. Ukras se utiskuje ili urezuje dlijetima, tačku po tačku, a motivi su najčešće biljni i geometrijski, uz prepoznatljive prizore Sarajeva na suvenirima novijeg datuma.
Zanat u ratu i miru
Sarajevske kazandžije poznate su i po neobičnoj vrsti rukotvorina nastaloj devedesetih godina: čahure granata i metaka pretvarali su u vaze, olovke i ukrasne predmete, gravirajući na njima ornamente. Ti predmeti postali su svojevrstan simbol grada koji od ratnog otpada pravi nešto lijepo.
Područje Kazandžiluka, zajedno sa susjednim sokacima, proglašeno je 2009. godine nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Neke radnje u ulici vode iste porodice već više generacija.
Kako prepoznati ručni rad
Kupcu koji želi pravi zanatski proizvod vrijedi znati nekoliko stvari. Ručno kovana džezva teža je od fabričke, tragovi čekića na njoj nisu savršeno pravilni, a unutrašnjost je kalajisana. Najsigurnije je kupovati u radnji u kojoj se majstor može vidjeti za tezgom, s čekićem u ruci.
