Malo koji filmski festival ima početak kakav ima sarajevski. Nije nastao iz turističke strategije ni iz želje da se grad „brendira”, već iz potrebe ljudi u opkoljenom gradu da, makar na dva sata u mračnoj sali, žive normalno.
Kino pod opsadom
Tokom opsade Sarajeva filmske projekcije organizovane su u podrumima i improvizovanim salama, često uz agregat i pod stalnom prijetnjom granata. U oktobru 1993. godine u gradu je održan i desetodnevni međunarodni filmski festival, koji je vodio reditelj Haris Pašović. Publika je, uprkos opasnosti, dolazila u velikom broju.
Na tom iskustvu ekipa okupljena oko Obala Art Centra, na čelu s Mirsadom Purivatrom, pokrenula je festival koji će se održavati svake godine. Prvo izdanje Sarajevo Film Festivala trajalo je od 25. oktobra do 5. novembra 1995. godine. Prikazano je 37 filmova iz 15 zemalja, a projekcije je pratilo oko 15.000 gledalaca, što je za grad koji je tek izlazio iz rata bio podatak koji je iznenadio i same organizatore.
Rast u regionalno središte
U godinama nakon rata festival je premješten u ljetni termin i postepeno je mijenjao karakter. Od manifestacije koja je Sarajlijama donosila svjetski film postao je mjesto na kojem se predstavlja i vrednuje kinematografija jugoistočne Evrope. Takmičarski programi posvećeni su igranim, dokumentarnim i kratkim filmovima iz regije, a ljetne projekcije pod otvorenim nebom postale su zaštitni znak festivala.
Nekoliko prekretnica obilježilo je taj razvoj:
- 2003. pokrenut je CineLink, program razvoja projekata i koprodukcijska pijaca na kojoj regionalni autori traže partnere i finansijere.
- 2004. glavna nagrada dobila je ime Srce Sarajeva, po kojem je festival danas prepoznatljiv.
- 2007. u saradnji s Berlinaleom počeo je program za mlade filmske profesionalce, kasnije nazvan Talents Sarajevo.
- 2019. američka filmska akademija uvrstila je festival među one čiji nagrađeni kratki filmovi stiču pravo kandidature za Oscara.
Više od crvenog tepiha
Javnost festival najčešće prati kroz gostovanja poznatih glumaca i reditelja, kojih je tokom godina bilo mnogo. Za filmsku industriju regije važnije je, međutim, ono što se dešava dalje od kamera: sastanci producenata, radionice, razvoj scenarija i prve projekcije filmova koji odatle kreću na svjetske festivale. Brojni autori iz Bosne i Hercegovine i susjednih zemalja upravo su u Sarajevu dobili prvu ozbiljnu priliku.
Zašto je ta historija važna
Festival koji je počeo kao čin kulturnog otpora postao je jedan od rijetkih događaja koji svake godine u Bosnu i Hercegovinu dovodi međunarodnu filmsku zajednicu. Njegova priča često se navodi kao primjer kako kultura može nadživjeti okolnosti u kojima je nastala.
Gledaocu koji želi razumjeti festival nije dovoljno pogledati jedan film na velikoj ljetnoj pozornici. Vrijedi otići i na projekciju dokumentaraca ili kratkih filmova regionalnih autora, jer se tu najbolje vidi čemu festival zapravo služi.
