Dvadeset godina nakon „Ničije zemlje“ jedan bosanskohercegovački film ponovo se našao među pet nominovanih za Oscara. „Quo vadis, Aida?“ rediteljice i scenaristice Jasmile Žbanić svjetsku je premijeru imao u septembru 2020. godine u glavnom takmičarskom programu festivala u Veneciji, a zatim je obišao gotovo sve važnije dodjele nagrada.
O čemu film govori
Radnja je smještena u Srebrenicu u julu 1995. godine. Glavna junakinja Aida radi kao prevoditeljica za Ujedinjene nacije i nalazi se unutar baze u kojoj hiljade ljudi traže zaštitu. Njen položaj joj daje uvid u pregovore, ali i saznanje koje drugi nemaju, dok istovremeno pokušava zaštititi muža i sinove.
Žbanić priču vodi iz ugla jedne osobe i njenih pokušaja da unutar pravila i procedura pronađe izlaz. Film se drži tog ličnog okvira: bez širokih historijskih objašnjenja i bez eksplicitnih prizora nasilja, a napetost proizlazi iz onoga što gledalac zna da slijedi. Događaji u Srebrenici utvrđeni su presudama međunarodnih sudova, a film ih ne rekonstruiše dokumentaristički, nego ih prelama kroz sudbinu jedne porodice.
Glumačka podjela i produkcija
Aidu igra Jasna Đuričić, čija je uloga dobila najviše pohvala. Uz nju su Izudin Bajrović, Boris Isaković, Johan Heldenbergh i Raymond Thiry. Film je nastao kao velika evropska koprodukcija u kojoj je, uz Bosnu i Hercegovinu, učestvovao niz zemalja, među njima Austrija, Njemačka, Nizozemska, Francuska, Poljska, Rumunija i Norveška. Tako široko partnerstvo pokazuje koliko je zahtjevno finansirati ambiciozan film iz male kinematografije.
Nominacije i nagrade
Najvažnija priznanja mogu se sažeti ovako:
- nominacija za Oscara za najbolji međunarodni film na 93. dodjeli, održanoj 2021. godine,
- dvije nominacije za nagradu BAFTA: za film koji nije na engleskom jeziku i za režiju,
- nagrada Independent Spirit za najbolji međunarodni film,
- tri Evropske filmske nagrade 2021. godine: za najbolji film, režiju i glavnu glumicu.
Pobjeda na dodjeli Evropskih filmskih nagrada posebno je odjeknula, jer je riječ o glavnoj nagradi Evropske filmske akademije, koju film iz Bosne i Hercegovine dotad nije osvojio.
Mjesto u domaćoj kinematografiji
„Quo vadis, Aida?“ je drugi bh. film koji je stigao do nominacije za Oscara u kategoriji međunarodnog filma, nakon „Ničije zemlje“, koja je nagradu i osvojila. Za Jasmilu Žbanić to je bio nastavak puta započetog „Grbavicom“, s kojom je 2006. godine osvojila Zlatnog medvjeda u Berlinu.
Film se danas često prikazuje u obrazovnim programima i na tematskim projekcijama. Zahtjevan je za gledanje, ali je rađen sa suzdržanošću koja ostavlja prostor za razgovor nakon projekcije, što je vjerovatno i njegova najtrajnija vrijednost.
