Malo je domaćih filmova o kojima se govori s toliko ponosa kao o „Ničijoj zemlji“. Debitantski igrani film Danisa Tanovića premijerno je prikazan 2001. godine na festivalu u Cannesu, a u martu 2002. osvojio je Oscara za najbolji film na stranom jeziku. To je i dalje jedini Oscar koji je otišao u Bosnu i Hercegovinu.
Jedan rov, tri vojnika i mnogo posmatrača
Radnja je svedena na gotovo pozorišnu situaciju. Dva vojnika sa suprotnih strana zateknu se u napuštenom rovu između linija, a s njima je i treći, ranjenik koji leži na mini i ne smije se pomjeriti. Oko rova se postepeno okupljaju pripadnici mirovnih snaga i televizijske ekipe, pa mala nevolja postaje međunarodni slučaj.
Tanović tu postavku koristi da pokaže apsurd rata, ali i nemoć i sporost onih koji ga posmatraju sa strane. Film se pritom ne oslanja na velike bitke. Njegova snaga je u dijalogu, crnom humoru i napetosti koja raste iz minute u minutu, sve do završnice koja gledaoca ostavlja bez olakšanja.
Ko stoji iza filma
Tanović je film režirao, napisao scenarij i potpisao muziku. Prije toga je snimao dokumentarne filmove, što se osjeti u načinu na koji posmatra ljude i detalje. Glavne uloge igraju Branko Đurić, Rene Bitorajac i Filip Šovagović, a u međunarodnom dijelu podjele su, između ostalih, Georges Siatidis, Simon Callow i Katrin Cartlidge.
Film je nastao kao koprodukcija više zemalja: Bosne i Hercegovine, Slovenije, Italije, Francuske, Belgije i Velike Britanije. Takav model finansiranja i danas je uobičajen za filmove iz manjih kinematografija, koje same teško mogu zatvoriti budžet.
Nagrade koje su ga pratile
Put do Oscara nije počeo u Los Angelesu. Film je prije toga skupio niz važnih priznanja:
- nagradu za najbolji scenarij na festivalu u Cannesu 2001. godine,
- Zlatni globus za najbolji film na stranom jeziku 2002. godine,
- nagradu Evropske filmske akademije za scenarij,
- Oscara za najbolji film na stranom jeziku na 74. dodjeli nagrada Akademije.
Konkurencija te godine nije bila slaba. Među nominovanima je bila i francuska „Amélie“, jedan od najgledanijih evropskih filmova tog vremena.
Zašto ga vrijedi ponovo pogledati
„Ničija zemlja“ dobro podnosi protok vremena jer ne zavisi od poznavanja svake historijske okolnosti. Razumije je i gledalac koji o ratu devedesetih zna malo, jer film govori o strahu, nepovjerenju i ljudima koji bi u drugim prilikama možda sjedili za istim stolom.
Za domaću kinematografiju njen značaj je i praktičan. Pokazala je da film snimljen na domaćem jeziku, s domaćim glumcima i skromnim sredstvima, može doći do najveće svjetske publike. Tanović je kasnije nastavio snimati i u zemlji i u inostranstvu, a njegov prvijenac ostao je mjera s kojom se često porede svi kasniji bh. filmovi koji kreću na međunarodne festivale.
