Prije muzičkih televizija, video-platformi i streaming servisa pjesma je do publike najčešće stizala s festivalske pozornice. Festivali su decenijama bili mjesto na kojem su se predstavljale nove kompozicije, potvrđivali autori i počinjale karijere, a radio i televizija prenosili su ih u domove širom tadašnje Jugoslavije.
Uzor iz Italije
Model je stigao iz Italije. Festival u Sanremu, pokrenut 1951. godine, pokazao je kako takmičenje novih pjesama uz radijski prijenos može postati događaj od nacionalnog značaja. Po uzoru na njega je 1956. godine nastala i Pjesma Eurovizije.
U Jugoslaviji je prvi takav festival bio Zagrebački festival zabavne muzike, pokrenut 1953. godine. Opatijski festival slijedio je 1958, a Splitski festival 1960. godine. Tih nekoliko priredbi brzo je postalo okosnica domaće zabavne muzike. Festivalska pravila bila su drugačija od današnjih navika: u središtu je bila kompozicija, a ne izvođač, pa je ista pjesma često izvođena u dvije verzije, s dva različita pjevača.
Festivali u Bosni i Hercegovini
Sarajevo je svoj festival zabavne muzike dobilo u drugoj polovini šezdesetih godina. „Vaš šlager sezone“ postao je važna pozornica za sarajevske autore i izvođače i jedno od mjesta na kojima se oblikovala scena koja će kasnije biti poznata kao sarajevska pop-rock škola.
Narodna muzika dobila je svoje središte na Ilidži. Festival narodne muzike Ilidža prvi je put održan 1964. godine i ubraja se među najstarije festivale te vrste u regiji. Rat devedesetih prekinuo je njegovo održavanje, a obnovljen je 1998. godine.
Festivali su postojali i u drugim gradovima i republikama, s različitim žanrovskim usmjerenjem: od zabavne i narodne muzike do dječije pjesme i šansone.
Put prema Eurosongu
Jugoslavija je na Pjesmi Eurovizije debitovala 1961. godine. Predstavnik se birao na saveznom izboru na kojem su se takmičile pjesme koje su prijavljivali televizijski centri iz republika i pokrajina, a taj je izbor u narodu ostao poznat kao Jugovizija.
Među predstavnicima je bilo i izvođača iz Bosne i Hercegovine: Sabahudin Kurt 1964. godine, Zdravko Čolić 1973, grupa Ambasadori 1976. i Seid Memić Vajta 1981. godine. Jedinu pobjedu Jugoslaviji donijela je 1989. godine grupa Riva s pjesmom „Rock Me“, pa je takmičenje naredne godine održano u Zagrebu.
Šta se promijenilo
Od osamdesetih godina uloga festivala postepeno slabi. Izvođači do publike dolaze albumima, videospotovima i koncertima, a kasnije i internetom, pa festivalska pobjeda više nije nužan korak u karijeri. Raspad zajedničke države prekinuo je i zajedničko tržište na kojem su festivali počivali.
Mnogi od njih ipak su opstali ili su obnovljeni. Splitski i Zagrebački festival održavaju se i danas, kao i Ilidža, a u međuvremenu su nastale nove priredbe. Njihova današnja uloga je drugačija: manje su mjesto na kojem nastaju hitovi, a više čuvari tradicije i prilika za mlađe autore.
Za historičare popularne muzike festivalski programi i snimci iz radijskih i televizijskih arhiva dragocjen su izvor. Iz njih se može pratiti kako su se tokom decenija mijenjali aranžmani, teme pjesama i ukus publike.
