Za prvake manjih liga evropska sezona ne počinje u septembru, uz himnu Lige prvaka, već sredinom ljeta, u kvalifikacijama koje se igraju dok mnogi navijači još nisu ni svjesni da je sezona krenula. Da bi se razumjelo zašto klub nakon poraza u jednom takmičenju nastavlja u drugom, treba poznavati dva pojma: put prvaka i ligaški put.
Tri takmičenja, jedna ljestvica
UEFA organizuje tri klupska takmičenja: Ligu prvaka, Evropsku ligu i Konferencijsku ligu. Liga prvaka nasljednica je Kupa evropskih šampiona, koji se igra od 1955. godine i koji je današnje ime dobio 1992. Tri takmičenja su povezana tako da klubovi koji ispadnu u kvalifikacijama višeg takmičenja u pravilu nastavljaju u kvalifikacijama nižeg.
Dva kvalifikaciona puta
Kvalifikacije za Ligu prvaka podijeljene su na dva odvojena kolosijeka:
- Put prvaka rezervisan je za prvake država čiji koeficijent ne osigurava direktan plasman u glavni dio takmičenja. Prvaci igraju samo protiv drugih prvaka.
- Ligaški put namijenjen je klubovima koji nisu prvaci, ali dolaze iz bolje rangiranih liga, na primjer viceprvacima ili trećeplasiranima.
Ova podjela uvedena je da bi prvaci manjih zemalja imali realnu priliku da dođu do glavnog dijela takmičenja, umjesto da ih na putu zaustavljaju trećeplasirani klubovi iz najjačih liga.
Šta se dešava nakon poraza
Ispadanje iz kvalifikacija za Ligu prvaka ne znači kraj evropske sezone. Prvak koji izgubi u ranom kolu seli se u kvalifikacije nižeg takmičenja, gdje također postoji poseban put za prvake. Što klub dalje dogura prije poraza, to je takmičenje u kojem nastavlja jače. Zbog toga prvak države, čak i ako ne prođe prvu prepreku, ima više prilika za plasman u neku od ligaških faza nego klub koji u Evropu ulazi preko kupa ili drugog mjesta.
Tačan raspored prebacivanja između takmičenja propisuje UEFA za svaki trogodišnji ciklus, pa ga treba provjeriti u važećim pravilnicima.
Ligaška faza umjesto grupa
Od sezone 2024/25. sva tri takmičenja igraju se po novom formatu. Umjesto grupa od po četiri kluba, uvedena je jedinstvena ligaška faza sa 36 klubova i zajedničkom tabelom. U Ligi prvaka svaki klub igra osam utakmica protiv osam različitih protivnika, četiri kod kuće i četiri u gostima.
Nakon toga tabela se dijeli na tri dijela:
- klubovi od prvog do osmog mjesta idu direktno u osminu finala,
- klubovi od devetog do 24. mjesta igraju dodatno doigravanje za osminu finala,
- klubovi od 25. do 36. mjesta završavaju evropsku sezonu.
Važna novost je da više nema prelaska iz ligaške faze jednog takmičenja u nokaut fazu drugog. Klub koji ispadne iz ligaške faze Lige prvaka ne nastavlja u Evropskoj ligi, kao što je ranije bio slučaj s trećeplasiranima u grupama.
Za klubove iz Bosne i Hercegovine realan cilj najčešće je ligaška faza Konferencijske lige, do koje se može doći i nakon poraza u kvalifikacijama za Ligu prvaka. Mostarski Zrinjski je u sezoni 2023/24. postao prvi bh. klub koji je izborio grupnu fazu jednog evropskog takmičenja.
