Krovna organizacija košarke u zemlji je Košarkaški savez Bosne i Hercegovine, koji je član FIBA-e od 1992. godine. Savez organizuje najviši rang prvenstva za muškarce i žene, državni kup te takmičenja mlađih kategorija, dok niže lige vode entitetski i regionalni savezi.
Od odvojenih liga do jedinstvenog prvenstva
U prvim godinama nakon rata košarka se u BiH igrala u odvojenim takmičenjima. Krajem devedesetih uvedeno je doigravanje u kojem su se sastajali najbolji klubovi iz različitih liga, a potom je postepeno uspostavljena jedinstvena liga s jednim prvakom države. Od tada se format više puta mijenjao, ali je osnovna struktura ostala prepoznatljiva.
Kako izgleda sezona
Prvenstvo BiH u pravilu ima tri dijela:
- Ligaški dio, u kojem klubovi igraju dvokružno, svako sa svakim kod kuće i u gostima.
- Drugu fazu, u kojoj se najbolje ekipe iz ligaškog dijela sastaju u manjoj ligi. U toj fazi priključuju im se klubovi koji su jesen i zimu proveli u regionalnom takmičenju.
- Doigravanje, u kojem se kroz polufinale i finale, na više dobijenih utakmica, dolazi do prvaka.
Ekipe s dna tabele bore se za opstanak, a njihova mjesta zauzimaju najbolji iz nižeg ranga. Broj klubova u ligi, broj ekipa u drugoj fazi i dužina finalne serije određuju se propozicijama prije svake sezone, pa se tačan sistem može razlikovati iz godine u godinu.
Niži rangovi
Ispod Prvenstva BiH nalazi se više liga istog ranga, organizovanih po entitetskom odnosno regionalnom principu. Njihovi pobjednici stiču pravo na ulazak u najviši rang, direktno ili kroz kvalifikacije, uz uslov da ispune i propisane organizacione kriterije.
Kup Mirza Delibašić
Državni kup nosi ime Mirze Delibašića, jednog od najvećih košarkaša s ovih prostora. Kup se igra po sistemu eliminacije: klubovi iz nižih liga uključuju se u ranijim kolima, kroz entitetske i regionalne kupove, a najjače ekipe ulaze kasnije. Završnica se obično igra kao kratki turnir u jednom gradu, s nekoliko utakmica u nekoliko dana.
Za razliku od prvenstva, gdje se kvalitet potvrđuje kroz cijelu sezonu, u kupu jedna loša večer znači ispadanje. Zato kup češće donosi iznenađenja i priliku manjim klubovima da dođu do trofeja.
Žensko prvenstvo i mlađe kategorije
Savez organizuje i prvenstvo te kup za košarkašice, po sličnom modelu ligaškog dijela i doigravanja. Uz seniorska takmičenja igraju se prvenstva mlađih uzrasta, koja najčešće počinju na nivou regija i entiteta, a završavaju turnirom najboljih ekipa u državi.
Uspjeh u domaćim takmičenjima klubovima otvara i vrata prema Evropi, jer se prijave za evropske kupove u pravilu oslanjaju na plasman u nacionalnom prvenstvu. Važeće propozicije, raspored i sastav liga objavljuje Košarkaški savez BiH na svojim službenim kanalima.
