Regionalna košarkaška liga, poznata kao ABA ili Jadranska liga, nastala je iz potrebe klubova s prostora bivše Jugoslavije da igraju jače utakmice nego što su im to mogla ponuditi domaća prvenstva. Načelni dogovor o pokretanju postignut je u julu 2001. u Ljubljani, a prva sezona odigrana je 2001/2002. s dvanaest ekipa. Od tada je liga više puta mijenjala broj učesnika, sistem takmičenja i ime, jer je kroz godine nosila nazive različitih sponzora.
Ko vodi ligu i ko u njoj igra
Za razliku od državnih prvenstava, koja organizuju nacionalni savezi, ABA ligu vodi zajedničko društvo samih klubova. Klubovi kroz skupštinu odlučuju o propozicijama, kalendaru i prijemu novih članova, a liga ima vlastitu upravu, takmičarsku komisiju i sudijsku organizaciju.
Okosnicu čine klubovi iz Srbije, Hrvatske, Slovenije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine i Sjeverne Makedonije. U pojedinim sezonama nastupali su i gosti izvan regije, među njima ekipe iz Izraela, Češke, Mađarske i Bugarske, a kasnije i iz drugih zemalja. Od bosanskohercegovačkih klubova u ligi su tokom godina igrali, između ostalih, Bosna, Široki, Igokea, Borac i Sloboda.
Sistem takmičenja
Osnovni model je godinama isti: ligaški dio u kojem se igra po dvokružnom sistemu, a zatim doigravanje najbolje plasiranih ekipa koje odlučuje o prvaku. Ono što se mijenja jesu detalji:
- broj klubova, koji se kretao od dvanaest u prvoj sezoni do znatno više u kasnijim izdanjima;
- to igra li se jedinstvena liga ili su klubovi podijeljeni u grupe;
- broj ekipa u doigravanju i broj pobjeda potrebnih za prolaz;
- pravila o ispadanju i popunjavanju mjesta.
Zbog toga je prije svake sezone najsigurnije pogledati važeće propozicije na službenoj stranici lige, jer se format mijenja češće nego u većini domaćih prvenstava.
Druga liga i Superkup
Od 2017. postoji i ABA 2 liga, drugi rang regionalnog takmičenja. Ona je klubovima otvorila sportski put prema eliti, kroz direktnu promociju ili kvalifikacije, zavisno od propozicija u pojedinoj sezoni. Iste godine pokrenut je i Superkup, kratki turnir koji se igrao prije početka sezone, ali nije održavan svake godine.
Odnos s domaćim prvenstvima i Evropom
Klubovi koji igraju regionalnu ligu ostaju članovi svojih nacionalnih saveza i bore se za titulu državnog prvaka. Zbog gustog rasporeda u domaće prvenstvo se u pojedinim zemljama uključuju tek u završnici. Tako je i u Bosni i Hercegovini, gdje se učesnici regionalnog takmičenja priključuju u kasnijoj fazi prvenstva.
Plasman u ABA ligi godinama je bio i jedan od puteva prema evropskim takmičenjima koja vodi Euroleague Basketball, ali ta veza zavisi od aktuelnih dogovora i pravila o licencama, pa nije ista u svakoj sezoni. Klubovima iz manjih sredina liga prije svega donosi jače utakmice, veću vidljivost i priliku da se igrači pokažu pred skautima.
