Najjače klupsko košarkaško takmičenje u Evropi vuče korijene iz Kupa evropskih prvaka, koji je FIBA pokrenula 1958. godine. Od 2000. godine elitno takmičenje vodi Euroleague Basketball, organizacija iza koje stoje sami klubovi. Ista organizacija vodi i EuroCup, drugo po snazi takmičenje u svom sistemu, pokrenuto 2002. pod imenom ULEB kup.
Liga umjesto grupa
Euroliga se dugo igrala po grupama, kao većina evropskih kupova. Od sezone 2016/2017. prešla je na model jedinstvene lige u kojoj svaki klub igra sa svakim, kod kuće i u gostima. Broj učesnika pritom je rastao: sa 16 na 18, a potom i na 20 ekipa.
Nakon ligaškog dijela slijedi završnica čiji se okvir rijetko mijenja:
- najbolje plasirane ekipe idu u četvrtfinalno doigravanje, koje se igra na tri pobjede;
- u novije vrijeme dio mjesta u doigravanju popunjava se kroz kratki play-in između ekipa plasiranih odmah ispod vrha;
- četiri pobjednika četvrtfinala sastaju se na završnom turniru, Final Fouru, gdje se u jednom vikendu igraju polufinala i finale.
Šta su licence
Ključna razlika u odnosu na fudbalsku Ligu prvaka jeste to što osvajanje domaće titule samo po sebi ne garantuje mjesto u Euroligi. Učesnici se određuju kroz sistem licenci:
- dugoročne licence imaju klubovi koji su ujedno suvlasnici takmičenja i čije mjesto ne zavisi od plasmana u jednoj sezoni;
- višegodišnje i jednogodišnje licence te pozivnice dodjeljuju se klubovima na osnovu sportskih rezultata, infrastrukture, tržišta i finansijske stabilnosti;
- mjesto preko EuroCupa otvara se najuspješnijim ekipama tog takmičenja.
Uz sportski rezultat, klubovi moraju ispuniti i uslove koji se tiču dvorane, budžeta i poslovanja. Broj licenci svake vrste i kriteriji povremeno se mijenjaju, pa je za tačne podatke uvijek mjerodavan važeći pravilnik organizatora.
EuroCup kao predvorje
EuroCup okuplja klubove koji nemaju mjesto u Euroligi, ali žele do njega doći. U formatu koji se primjenjuje posljednjih godina ekipe su podijeljene u dvije grupe, igraju dvokružno, a najbolji nastavljaju u nokaut-fazi do finala. Pobjedniku, a u nekim sezonama i finalisti, pripada mjesto u Euroligi naredne sezone.
Paralelni sistem FIBA-e
Uz takmičenja Euroleague Basketballa postoje i klupska takmičenja pod okriljem FIBA-e: Liga prvaka, pokrenuta 2016, te FIBA Europe Cup. U njih se klubovi uglavnom plasiraju preko rezultata u domaćim prvenstvima. Odnos dvaju sistema godinama je predmet rasprava u evropskoj košarci, pa se i pravila o tome ko gdje igra mogu mijenjati.
Šta to znači za klubove iz regije
Za klubove iz manjih liga put prema vrhu najčešće vodi postepeno: dobar plasman u domaćem prvenstvu i regionalnoj ligi, zatim nastup u EuroCupu ili FIBA-inim takmičenjima, pa tek onda eventualna borba za Euroligu. Formati i broj učesnika mijenjaju se gotovo iz ciklusa u ciklus, zbog čega pojedinosti treba provjeriti prije svake sezone.
