Cannes, Venecija i Berlin smatraju se trima najuglednijim filmskim festivalima u Evropi. Sva tri imaju takmičarski program i međunarodni žiri, ali se razlikuju po tradiciji, terminu, odnosu prema publici i vrsti filmova koje privlače.
Tri festivala, tri karaktera
Venecija je najstariji filmski festival na svijetu. Prvi put je održan 1932. godine kao dio Venecijanskog bijenala, a danas se održava krajem ljeta na ostrvu Lido. Glavna nagrada je Zlatni lav. Zbog termina se često smatra početkom jesenje sezone nagrada.
Cannes je prvi put održan 1946. godine, a odvija se u maju na francuskoj rivijeri. Najviše priznanje je Zlatna palma, dok se drugom nagradom po važnosti smatra Grand Prix. Projekcije u glavnom programu namijenjene su prvenstveno akreditovanim filmskim profesionalcima i novinarima, a uz festival se održava i veliko filmsko tržište na kojem se trguje pravima za prikazivanje.
Berlin, poznat kao Berlinale, osnovan je 1951. godine i održava se u februaru. Glavna nagrada je Zlatni medvjed, a ostale nagrade žirija nose naziv Srebrni medvjed. Berlinale je među velikim festivalima najotvoreniji prema građanima: ulaznice za većinu projekcija su u slobodnoj prodaji.
Ko odlučuje o nagradama
Postupak je sličan na sva tri festivala. Umjetničko vodstvo i selektori tokom godine pregledaju prijavljene filmove i biraju one koji ulaze u glavni takmičarski program. O nagradama zatim odlučuje međunarodni žiri sastavljen od reditelja, glumaca, scenarista i drugih filmskih radnika, a svake godine ima novog predsjednika.
Žiri odlučuje iza zatvorenih vrata, a rasprava se ne objavljuje. Za razliku od Oscara, ovdje nema hiljada glasača ni kampanja koje traju mjesecima: odluku donosi nekoliko ljudi nakon što u desetak dana pogledaju sve filmove iz konkurencije. Zato su festivalske nagrade manje predvidive.
Osim glavnog programa, svaki festival ima prateće sekcije s vlastitim nagradama, kao i nagrade nezavisnih žirija, među kojima je i nagrada međunarodnog udruženja filmskih kritičara FIPRESCI.
Bosanskohercegovački filmovi među nagrađenima
Domaća kinematografija ostavila je trag na sva tri festivala. „Ničija zemlja“ Danisa Tanovića nagrađena je u Cannesu 2001. godine za najbolji scenarij. U Berlinu je „Grbavica“ Jasmile Žbanić 2006. godine osvojila Zlatnog medvjeda, a Tanovićeva „Epizoda u životu berača željeza“ dobila je 2013. godine Veliku nagradu žirija i Srebrnog medvjeda za najboljeg glumca. Isti reditelj je 2016. godine u Berlinu nagrađen Velikom nagradom žirija za film „Smrt u Sarajevu“. Film „Quo vadis, Aida?“ prikazan je 2020. godine u glavnom takmičarskom programu u Veneciji.
Čemu festivali služe
Premijera na velikom festivalu filmu donosi pažnju kritike, kupce za međunarodnu distribuciju i bolju polaznu poziciju u sezoni nagrada. Za manje kinematografije to je često jedini put do publike izvan vlastite zemlje.
Istu ulogu u regiji ima Sarajevo Film Festival, pokrenut 1995. godine, čije se nagrade zovu Srce Sarajeva.
