Izraz „sarajevska pop-rock škola“ nije naziv ustanove niti organizovanog pokreta. Riječ je o novinarskoj i publicističkoj odrednici kojom se opisuje niz izvođača poteklih iz Sarajeva od šezdesetih do početka devedesetih godina prošlog stoljeća. Granice tog pojma nisu strogo određene, pa se spiskovi imena razlikuju od autora do autora, ali nekoliko uporišnih tačaka je nesporno.
Tri vala
Hronološki se obično govori o tri razdoblja:
- Šezdesete: Indexi. Sastav osnovan 1962. godine postavio je mjerila sviranja i pisanja pjesama, a kroz njega ili oko njega prošli su brojni muzičari koji su kasnije gradili scenu.
- Sedamdesete: Bijelo dugme i kantautori. Bijelo dugme pod tim imenom djeluje od 1974. godine i ubrzo postaje najpopularniji rock sastav u tadašnjoj državi. U istoj deceniji samostalne karijere grade pjevači i autori poput Kemala Montena i Zdravka Čolića, koji je 1973. godine predstavljao Jugoslaviju na Eurosongu s pjesmom „Gori vatra“, čiji je autor upravo Monteno.
- Osamdesete: nova generacija. Zabranjeno pušenje osnovano je 1980. godine, Plavi orkestar 1982, a Crvena jabuka 1985. godine. Sredinom decenije javljaju se i Merlin, čiji prvi album „Kokuzna vremena“ izlazi 1985, te Hari Mata Hari.
Šta im je zajedničko
Stilski su ovi izvođači vrlo različiti: od progresivnih kompozicija Indexa, preko hard rocka s folklornim motivima, do garažnog zvuka novog primitivizma i melodičnog popa. Ipak, autori koji o ovoj sceni pišu najčešće izdvajaju nekoliko zajedničkih crta:
- naglašenu melodiju i pjevnost, čak i u tvrđim žanrovima;
- otvorenost prema domaćem muzičkom naslijeđu, uključujući sevdalinku i narodnu pjesmu;
- tekstove bliske svakodnevnom govoru, često s dozom humora ili sjete;
- mali, povezan krug muzičara, studija i producenata, u kojem su se iskustva brzo prenosila.
Toj povezanosti doprinosile su i tadašnje medijske kuće, radijske i televizijske emisije te festivali zabavne muzike, koji su mladim autorima davali priliku da dođu do publike.
Albumi koji su obilježili osamdesete
Prvijenac Plavog orkestra „Soldatski bal“ iz 1985. godine ubraja se među najprodavanije ploče jugoslavenske diskografije. Crvena jabuka objavila je istoimeni prvi album 1986. godine, a Zabranjeno pušenje debitovalo je 1984. pločom „Das ist Walter“. Uz albume Bijelog dugmeta iz iste decenije, ta izdanja čine jezgro onoga što se danas podrazumijeva pod sarajevskim zvukom osamdesetih.
Koliko je naziv opravdan
Dio kritičara smatra da „škola“ sugeriše veće jedinstvo nego što ga je stvarno bilo i da se pod isti krov stavljaju izvođači koji nemaju mnogo zajedničkog osim grada. Drugi upravo u toj raznolikosti vide dokaz snage scene. Kako god se pojam tumačio, ostaje činjenica da je u razmaku od tridesetak godina iz jednog grada poteklo neuobičajeno mnogo izvođača čije se pjesme slušaju i decenijama kasnije.
