Malo koji astrološki pojam se toliko udomaćio u svakodnevnom govoru kao „retrogradni Merkur“. Njime se u šali pravdaju zakašnjeli vozovi, pokvareni telefoni i poruke poslane pogrešnoj osobi. Iza izraza stoji stvarna astronomska pojava, ali i tumačenje koje s astronomijom nema veze. Vrijedi razdvojiti jedno od drugog.
Šta se dešava na nebu
Planete se, gledano sa Zemlje, većinu vremena polako pomjeraju prema istoku u odnosu na zvijezde u pozadini. Povremeno, međutim, uspore, zastanu i nekoliko sedmica se kreću u suprotnom smjeru, prema zapadu, a zatim se vrate uobičajenom hodu. To kretanje unazad naziva se retrogradnim.
Važno je naglasiti da je riječ o prividu. Nijedna planeta ne mijenja smjer na svojoj putanji oko Sunca. Utisak nastaje zato što i Zemlja kruži oko Sunca, pa posmatramo s pokretne tačke. Najbliže poređenje je autoput: dok pretičete sporije vozilo, čini se da ono klizi unazad u odnosu na udaljena brda, iako se oba kreću naprijed.
Merkur je Suncu najbliža i najbrža planeta, s godinom koja traje oko 88 dana. Približno svakih 116 dana prođe između Zemlje i Sunca i pretekne nas s unutrašnje strane, i upravo tada se prividno kreće unazad. Zato su njegovi retrogradni periodi česti:
- dešavaju se tri do četiri puta godišnje
- svaki traje oko tri sedmice
- za to vrijeme Merkur je blizu Sunca na nebu i teško se vidi golim okom
Retrogradno se prividno kreću i sve ostale planete, samo rjeđe. Antički astronomi objašnjavali su te petlje složenim sistemom krugova na krugovima, a jednostavno objašnjenje stiglo je tek s Kopernikovim modelom u kojem planete, uključujući Zemlju, obilaze Sunce.
Šta mu pripisuje astrologija
U astrološkoj simbolici Merkur je glasnik: pripisuju mu se govor, pisanje, trgovina, kratka putovanja, a u novije vrijeme i tehnologija. Kada se planeta prividno kreće unazad, astrolozi to tumače kao razdoblje u kojem sve te oblasti „zapinju“. Tradicija tom periodu pripisuje nesporazume, kašnjenja, zagubljenu poštu i tehničke kvarove, a kao primjerene aktivnosti navodi provjeravanje, ispravljanje i vraćanje nedovršenim poslovima.
Stariji astrološki tekstovi retrogradnost su poznavali, ali joj nisu davali ovakvu težinu. Popularnost pojma naglo je porasla s internetom i društvenim mrežama, gdje je postao gotovo poslovica.
Šta kaže nauka
Astronomija u retrogradnom kretanju ne vidi ništa neobično. Merkur tokom tih sedmica nastavlja istom putanjom oko Sunca kao i inače, a njegov gravitacioni utjecaj na nas zanemariv je u svakom trenutku. Ne postoji poznat fizički mehanizam kojim bi geometrijski privid mogao djelovati na razgovore, ugovore ili računare, niti ima pouzdanih dokaza da su kvarovi i nesporazumi u tim periodima češći nego inače.
Utisak da „nešto ima u tome“ najčešće se objašnjava sklonošću potvrđivanju: ko očekuje probleme, lakše ih primjećuje i pamti. Budući da je Merkur retrogradan otprilike petinu godine, a sitne nezgode se dešavaju stalno, povoda nikad ne nedostaje.
Retrogradni Merkur je, ukratko, zanimljiva lekcija iz nebeske mehanike i bezazlena uzrečica. Kao osnova za donošenje odluka nema uporište.
